Կլիմայի փոփոխութիւնը նվազեցուցած է գյուղատնտեսական մշակաբոյսերու սննդարար արժէքը՝ մեծացնելով «թաքնուած սովի» վտանգը։ Լեւոն Ազիզեան
29-07-2026 14:15 Հայաստան Մեկնաբանութիւն
ՇՄՆ «Հիդրոօդերևութաբանութեան եւ մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի տնօրէն Լեւոն Ազիզյանը ֆէյսբուքի իր էջում գրեց.
«Կլիմայի փոփոխութիւնը նվազեցնում է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի սննդարար արժէքը՝ մեծացնելով «թաքնուած սովի» վտանգը
‼️Կլիմայի փոփոխութիւնը եւ մթնոլորտում ածխաթթու գազի (CO₂) խտութեան աճը կրնան նվազեցնել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի մէջ կարեւոր սննդարար նյութերի պարունակութիւնը։ Արդիւնքում մարդկութիւնը կրնայ բախուիլ ոչ միայն սննդամթերքի քանակի, այլեւ դրա որակի խնդրին՝ այն երեւոյթին, որը գիտնականները անվանում են «թաքնուած սով»։
«Թաքնուած սով» ասելով՝ նկատի ունին այն իրավիճակը, երբ մարդը ստանում է բավարար քանակութեամբ կալորիաներ, սակայն նրա օրգանիզմում առկայ է կենսական նշանակութիւն ունեցող միկրոտարրերի եւ վիտամինների պակաս։ Սա հատկապես վտանգաւոր է այն տարածաշրջաններում, որտեղ մարդկանց սննդակարգը հիմնականում հիմնուած է մի քանի մշակաբույսերի՝ բրնձի, ցորենի, եգիպտացորենի եւ այլ հացահատիկների վրայ։
‼️Հետազօտութիւնները ցոյց են տալիս, որ մթնոլորտում CO₂-ի մակարդակի բարձրացումը կրնայ փոխել բույսերի քիմիական կազմը։ Ածխաթթու գազի ավելցուկի պայմաններում շատ մշակաբույսեր աւելի արագ են կուտակում կենսազանգուած, սակայն դրանց հիւսուածքներում նվազում է սպիտակուցի, երկաթի, ցինկի եւ մի շարք վիտամինների խտութիւնը։
Դա պայմանաւորուած է բույսերի ֆոտոսինթեզի եւ նյութափոխանակութեան առանձնահատկութիւններով։ Լրացուցիչ ածխածինը խթանում է ածխաջրերի առաջացումը, սակայն մյուս սննդարար տարրերի պարունակութիւնը նոյն համամասնութեամբ չի աւելանում։ Արդիւնքում բույսը կրնայ ունենալ առողջ տեսք եւ ապահովել բարձր բերքատվութիւն, բայց դրա սննդարար արժէքը պիտի լինի աւելի ցածր։
Գիտնականների ամենամեծ մտահոգութիւնը վերաբերում է այն մշակաբույսերին, որոնք հանդիսանում են միլիարդաւոր մարդկանց սննդակարգի հիմքը։ Օրինակ՝ հացահատիկային մշակաբույսերում երկաթի եւ ցինկի պարունակութեան նվազումը կրնայ մեծացնել սակավարյունութեան (անեմիայի) եւ այլ առողջական խնդիրների վտանգը, հատկապես այն երկրներում, որտեղ բազմազան սննդակարգը սահմանափակ է։
Միաժամանակ մասնագետները շեշտում են, որ ածխաթթու գազը բերքի սննդարար արժէքի փոփոխութեան միակ պատճառը չէ։ Բույսերի սննդային որակի վրայ ազդում են նաեւ օդի ջերմաստիճանի բարձրացումը, երաշտները, հողերի դեգրադացիան եւ գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների փոփոխութիւնները։
‼️Խնդրի լուծման համար գիտնականները դիտարկում են մի շարք ուղղութիւններ՝ սկսած բարձր սննդարար արժէք ունեցող նոր սորտերի ստեղծումից մինչեւ ագրոտեխնոլոգիաների կատարելագործում եւ հողերի աւելի արդյունավետ կառավարում։ Հեռանկարային մոտեցումներից մէկը բիոֆորտիֆիկացիան է՝ բույսերի այնպիսի սորտերի ստեղծումը, որոնք ունակ են աւելի շատ վիտամիններ եւ միկրոտարրեր կուտակել։
Այսպիսով, ապագայի պարենային անվտանգութիւնը կախուած է ոչ միայն գյուղատնտեսութեան կողմից արտադրվող սննդի քանակից, այլեւ դրա սննդարար արժէքից։ Կլիմայի փոփոխութեան պայմաններում բերքի սննդային որակի պահպանումը կը դառնայ համաշխարհային պարենային համակարգի կարեւորագոյն մարտահրաւէրներից մէկը»:
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
