Էրդողանը Ալիևին կանգնեցրել է փաստի առաջ, ի՞նչ որոշում կընդունի նա
08-08-2026 15:10 Քաղաքականութիւն
1in.am Մեքքայի համաձայնագիրը ուղղուած չէ որևէ կոնկրետ երկրի դեմ եւ բաց է խաղաղութեան, բարգավաճման եւ տարածաշրջանում կայունութեան ձգտող բոլոր եղբայրական երկրների համար։ Այդ մասին սոցցանցային գրառում է կատարել Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը՝ Սաուդեան Արաբիայի թագաժառանգ Մոհամեդ բին Սալմանի եւ Պակիստանի վարչապետ Շահբազ Շարիֆի հետ «Համատեղ պաշտպանութեան մասին» փաստաթուղթը ստորագրելուց հետո։ Նրա գնահատմամբ, համաձայնագիրը նախատեսում է համագորխակցութիւն անվտանգութեան, ռազմական արդյունաբերութեան եւ ահաբեկչութեան դեմ պայքարի ասպարեզներում։
Թուրքիայի նախագահի գրառման ամենակարեւոր շեշտադրումը, թերեւս, Մեքքայի համաձայնագրի «բոլոր եղբայրական երկրների համար բաց լինելու» հավաստիացումն է։ Թուրքիայի համար առաջին եղբայրական երկիրը Ադրբեջանն է։ Ավելին, թուրք-ադրբեջանական հարաբերութիւնները կառուցուած են «մեկ ազգ՝ երկու պետութիւն» սկզբունքով, ինչը կողմերը բազմիցս վերահաստատել են առաջնորդների յայտարարութիւնների մակարդակով։
Այս իմաստով Էրդողանի հրավերի առաջին հասցեատերը, բնականաբար, Իլհամ Ալիեւն է։ Պաշտոնական Բաքուն Մեքքայի համաձայնագրի վերաբերյալ դեռեւս տեսակետ չի հայտնել։ Մերձաւոր Արևելքում փաստացի նոր ռազմական դաշինքի ստեղծմանը առայժմ չի արձագանքել նաեւ Ռուսաստանը։ Փոխարենը աչքի է զարնում Իրանի շատ կոշտ դիրքորոշումը, խորհրդարանի ազգային անվտանգութեան եւ արտաքին կապերի կոմիտեի խոսնակ Ռեզային այն որակել է «թղթե անվտանգութիւն» եւ Սաուդեան Արաբիային յիշեցրել, որ ԱՄՆ-ի հետ տասնամեակների համագործակցութիւնը «ոչ մի արդյունքի չի հասել»։
Մեքքայի համաձայնագրի նախաձեռնութիւնը Թուրքիայինն է եւ փաստացի երկու՝ իսրայելական եւ իրանական, ուղղութիւններով Ադրբեջանին խիստ անհարմարութիւն է պատճառում։ Թուրք-սաուդա-պակիստանեան «եռյակ դաշինքը», անկասկած, հետապնդում է Մերձաւոր Արևելքում Իսրայելի ազդեցութիւնը հակակշռելու նպատակ, բայց միաժամանակ կոչուած է երաշխաւորելու Սաուդեան Արաբիայի անվտանգութիւնը։
Բաքուն, այսպիսով, հայտնուել է Մեքքայի համաձայնագրին միանալու Անկարայի «եղբայրական» հորդորի, Իրանի հակազդեցութեան արժանանալու եւ Իսրայելի հետ համագործակցութիւնը առնվազն սահմանափակելու վտանգների միջակայքում։ Մանաւանդ պարզ չէ, թե Պարսից ծոցի իր ավանդական դաշնակից Սաուդեան Արաբիային Թուրքիայի կողմից «առեւանգելուն» Միացեալ Նահանգները ինչպե՞ս կվերաբերվի։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
