Թուրքիան ուղիներ կը փնտռէ ռուսական S-400 զենիթահրթիռային համալիրները վաճառելու համար, որպէսզի ազատի ԱՄՆ-ի CAATSA պատժամիջոցներէն եւ վերադառնայ հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչներու ծրագրին.
Թուրքիան ուղիներ կը փնտռէ ռուսական S-400 զենիթահրթիռային համալիրները վաճառելու համար, որպէսզի ազատի ԱՄՆ-ի CAATSA պատժամիջոցներէն եւ վերադառնայ հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչներու ծրագրին.
13-07-2026 11:12 Հայաստան Մեկնաբանութիւն
ՀՀԿ խորհրդի անդամ, պաշտպանության նախկին փոխնախարար Արտակ Զաքարյանը ֆեյսբուքի իր էջում գրեց.
«Անկարայի ռազմատեխնիկական փակուղին
Թուրքիան ուղիներ կը փնտռէ ռուսական S-400 զենիթահրթիռային համալիրները վաճառելու համար (հավանաբար՝ Կատարին կամ Արաբական Միացյալ Էմիրություններին), որպէսզի ազատի ԱՄՆ-ի CAATSA պատժամիջոցներէն եւ վերադառնայ հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչներու ծրագրին։ Այս ռիսկային քայլը կրնայ թուրքական ղեկավարութեան համար ավարտուիլ ազդեցութեան կարեւոր լծակներու կորստով՝ առանց դրա դիմաց որեւէ իրական երաշխիք ստանալու։
Ամերիկեան կործանիչներ ձեռք բերելու ցանկութեան հետեւում թաքնուած է աւելի խորքային ռազմավարական հաշուարկ, որ անմիջականօրէն առնչուեցաւ Մերձաւոր Արեւելքում ուժերու հավասարակշռութեան հետ:
Հասկանալու համար, թէ ինչու է Անկարան այսօր շտապում հրաժարիլ 2,5 միլիարդ դոլար արժողութեամբ ռուսական ՀՕՊ համակարգէն, որի համար պատրաստ էր լուրջ հակամարտութեան գնալ իր դաշնակիցներու հետ՝ անհրաժեշտ է գնահատել, թէ որքան մեծ վնաս հասցուց այդ գործարքը։
2019թ., երբ Թուրքիան ստացաւ Ս-400 համալիրներու առաջին խմբաքանակը, Վաշինգտոնի պատասխանը ամենեւին ալ խորհրդանշական չէր։ Թուրքիան պաշտոնապէս դուրս մնաց հինգերորդ սերնդի F-35 կործանիչներու ծրագրէն, որի մասնակիցն էր 2002 թ.-էն՝ միաժամանակ լինելով թէ՛ գնորդ, եւ թէ՛ արդյունաբերական գործընկեր։
Թուրքիայի կողմից արդէն վճարված վեց հատ F-35 ինքնաթիռները, (ընդհանուր արժէքը՝ 1,4 միլիարդ դոլար), չփոխանցուեցան Անկարային։
2020թ. դեկտեմբերին Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը CAATSA օրենքի շրջանակներուն մէջ պատժամիջոցներ կիրառեց Թուրքիայի պաշտպանական գնումներու պետական գործակալութեան (SSTEK) նկատմամբ՝ փաստացի փակելով նրա մուտքը ամերիկեան ռազմական տեխնոլոգիաներուն եւ ռազմատեխնիկական համագործակցութեան։
Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերը, որոնք մինչ վերջերս համարվում էին ՆԱՏՕ-ի ուժեղներից մեկը՝ շարունակում են շահագործել աստիճանաբար հնացող F-16 կործանիչներու տարբերակները, մինչդեռ տարածաշրջանային մրցակիցները արագորեն արդիականացնում են իրենց ավիացիան։
Հունաստանը՝ Թուրքիայի պատմական հակառակորդը եւ միաժամանակ ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցը, արդէն միացել է F-35 ծրագրին։
Թուրքիայի հետ սրված հարաբերութիւններով Իսրայելը շահագործում է աշխարհում ամենակատարելագործված F-35 պարկերէն մէկը՝ ինքնաթիռները համալրելով սեփական կառավարման համակարգերով, ռադիոէլեկտրոնային պայքարի միջոցներով եւ մարտական կիրառման հնարաւորութիւններով, որոնք չունի որեւէ այլ օպերատոր։
Թուրքական ԶՈւ համար սա պարզապես վերացական ռազմավարական խնդիր չէ։ Սա տարածաշրջանում օդային գերազանցութեան իրական կորուստ է այն պայմաններում, երբ ուժերի հավասարակշռութիւնը արագ փոխվում է։
Ամերիկեան Ազգային պաշտպանության լիազորութիւններու մասին օրենքի (NDAA) համաձայն՝ ԱՄՆ վարչակազմը չի կրնար Թուրքիային փոխանցել F-35 ինքնաթիռներ, քանի դեռ Կոնգրեսին չի ապացուցել, որ Անկարան այլեւս չի տիրապետում S-400 համակարգերուն։
Այս պահանջը կատարելու տարբերակը, համակարգը Թուրքիայի տարածքէն ֆիզիկապէս դուրս բերելն է՝ վաճառելով կամ փոխանցելով այն երրորդ պետութեան։
Սակայն, վաճառքը ևս լի է բազմաթից խնդիրներով: Ս-400-ը երբեք պարզապես զենիթահրթիռային համալիր չի եղած։ Երբ 2017թ. Անկարան Մոսկվայի հետ ստորագրեց 2,5 միլիարդ դոլարի պայմանագիր, այն ստացաւ մի բան, որով Կրեմլը հազվադեպ է կիսւում (տեխնոլոգիաներու լայնածաւալ փոխանցում)։
Թուրքական կողմը ստացաւ հասանելիութիւն համակարգի սկզբնական ծրագրային կոդերուն, արտադրական տեխնոլոգիաներուն եւ համալիրի ինտեգրման վերաբերեալ տեխնիկական տվյալներուն։ Համագործակցութեան այս մակարդակը զգալիօրէն աւելի խորն էր, քան S-400-ի այլ գնորդներու՝ այդ թվում Հնդկաստանի եւ Չինաստանի պարագային։
Եթե Թուրքիան վաճառի համակարգը, իր այդ առավելութիւնը ևս կկորցնի վերջնականապէս։
Բացի այդ՝ S-400-ը Անկարայի համար միաժամանակյա ազդեցութեան լծակ էր թէ՛ Վաշինգտոնի, թէ՛ Մոսկվայի վրայ։
Ռուսական համակարգերու առկայութիւնը Թուրքիայի տարածքում ստիպում էր Ռուսաստանին հաշուի նստել Անկարայի շահերու հետ։ Ու հենց այդ համակարգերու պատճառով ալ ԱՄՆ-ն չէր կրնար պարզապես թելադրել իր պայմանները եւ ստիպուած էր բանակցել Թուրքիայի հետ։
S-400 ՀՕՊ համակարգերու եւ F-35 ինքնաթիռներու միջեւ ընտրութեան հարցում, Թուրքիան կը հայտնուի ՌԴ-ԱՄՆ (ՆԱՏՕ) միջեւ հարաբերութիւններու փակուղային իրավիճակում»:
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
