Վաշինգտոնը կը փորձէ փոխհակակշռել Իսրայելին եւ Թուրքիային. Շահան Գանտահարյան

17-07-2026 21:56 Մեկնաբանութիւն

«Վաշինգտոնը կը փորձէ փոխհակակշռել Իսրայելին եւ Թուրքիային». ի՞նչ ուղերձներ են թաքնուած վերջին յայտարարութիւնների հետեւում

«Նոյեան Տապան»-ը զրուցած է քաղաքական վերլուծաբան Շահան Գանտահարյանի հետ։

– Ի՞նչ հիմնական ուղերձներ է պարունակած Իսրայելի պաշտպանութեան նախարարի յայտարարութիւնը՝ ԱՄՆ իր պաշտօնակցի հետ հեռախոսազրույցէն ետք։

– Հայտարարութիւնը առնուազն երկու շերտ ունի։ Առաջինը քաղաքական է։ Թել Ավիվը կը փորձէ չեզոքացնել այն գնահատականները, թէ Միացեալ Նահանգներու եւ Իսրայելի միջեւ այս փուլին տարաձայնութիւններ կան։ Հեռախոսազրույցի մասին հրապարակումը ընդգծում է, որ Իրանի մէջ ամերիկեան ռազմական գործողութիւնները եւ Իսրայելի գործողութիւնները Սիրիայում, Գազայում ու Լիբանանում ներկայացուած են որպէս փոխկապակցուած եւ համակարգուած գործընթացներ։

– Իսկ ո՞րն է յայտարարութեան ամենակարեւոր մասը։

– Ամենաէականը երկրորդ հատվածն է, ուր Իսրայելի պաշտպանութեան նախարարն փաստացի յայտարարում է, որ Իսրայելը մտադիր չէ դուրս գալ Սիրիայի, Գազայի եւ Լիբանանի անվտանգութեան գոտիներէն։ Սա պարզապես իրավիճակի նկարագրութիւն չէ, այլ քաղաքական ուղերձ, որ ներկայութիւնը դիտարկուեցաւ որպէս երկարաժամկետ ռազմավարութեան մաս։

– Սակայն աւելի վաղ Դոնալդ Թրամփը յայտարարած էր, որ Իսրայելը պէտք է հեռանայ Սիրիայից եւ Լիբանանից։ Հակասութիւն կա՞։

– Այստեղ հետաքրքիր նրբերանգ կայ։ Թրամփի վերջին յայտարարութեան մէջ նախկին ձեւակերպումը փոխուած է։ Եթէ նախկինում խօսուած էր Իսրայելի դուրսբերման մասին, ապա այժմ օգտագործուած է «վերատեղակայում» եզրույթը։ Նա նաեւ նշած է, որ Սիրիայի նախագահ Ահմեդ ալ-Շարաան պիտի ստանձնի «Հըզբոլլահի» հարցով զբաղիլը՝ ոչ իսրայելական եւ ոչ ռազմական մեթոդներով, իսկ Իսրայելը կրնայ վերատեղակայել իր ուժերը՝ կենտրոնանալով Իրանի ուղղութեամբ։

– Ի՞նչ քաղաքական նշանակութիւն ունի «դուրսբերում» եւ «վերատեղակայում» ձեւակերպումներու տարբերութիւնը։

– Դա պարզապես բառերու փոփոխութիւն չէ։ «Դուրսբերումը» ենթադրում է տարածքի ամբողջական լքում, մինչդեռ «վերատեղակայումը» նշանակէ ուժերու տեղաշարժ՝ առանց պարտադիր կերպով տվյալ տարածքէն լիարժեք հեռանալու։ Սա նաեւ համահունչ է Վաշինգտոնի դիրքորոշմանը, որը խօսում է վերատեղակայման մասին, մինչդեռ Լիբանանը շարունակեց պահանջել իսրայելական ուժերու ամբողջական դուրսբերում։

– Իսկ Սիրիայի վերաբերեալ Թրամփի յայտարարութիւնը ինչպե՞ս պէտք է մեկնաբանել։

– Այստեղ արդէն խօսքը ոչ թէ առաջարկի, այլ կանխորոշուած սցենարի մասին է։ Երբ Թրամփն ըսած է, որ Սիրիայի նախագահը պիտի ստանձնի «Հըզբոլլահի» հարցով զբաղիլը, տպաւորութիւն կը ստեղծուի, որ նման դերաբաշխման շուրջ արդէն որոշակի պայմանաւորուածութիւն կայ։

– Որտե՞ղ կրնար ձեւաւորուիլ այդ պայմանաւորուածութիւնը։

– Եթէ նման համաձայնութիւն իսկապէս գոյութիւն ունի, ապա ամենահաւանական հարթակը Միացեալ Նահանգներ–Թուրքիա շփումներու գիծն է։ Սա դեռեւս հրապարակային հաստատում չունի, սակայն տարածաշրջանային գործընթացներու տրամաբանութիւնը այդպիսի եզրակացութեան տեղիք կու տայ։

– Ի՞նչ նշանակութիւն ունի այն, որ Իսրայելը նոյն հարթութեան վրայ է դնում Գազան, Սիրիան եւ Լիբանանը։

– Դա անվտանգութեան միասնական գոտու ընկալում է։ Իսրայելը երեք ուղղութիւնները ներկայացնում է որպէս մէկ ռազմավարական տարածք։ Հատկանիշական է, որ այս մոտեցումը հնչեցուած է ԱՄՆ ռազմական ղեկավարութեան հետ հեռախոսազրույցի համատեքստում, սակայն այն նաեւ արձագանք է Թուրքիայի նախագահի աւելի վաղ յայտարարութեան, ըստ որի՝ Թուրքիայի անվտանգութիւնը սկսած է Գազայից, Սիրիայից եւ Լիբանանից։

– Այսինքն՝ Իսրայելն ու Թուրքիան նոյն տարածաշրջա՞նն են դիտարկում որպէս իրենց անվտանգային միջավայր։

– Այո՛։ Երկու պետութիւնները Գազա–Սիրիա–Լիբանան եռանկիւնը ընկալում են որպէս իրենց անվտանգութեան անմիջական գոտի։ Հենց այստեղ ալ առաջանում են շահերու բախումները։ Իսկ Վաշինգտոնը կը փորձէ պահպանել հավասարակշռութիւնը՝ մէկ կողմէն սահմանափակելով հակասութիւններու խորացումը, միւս կողմէն՝ տարբեր իրավիճակներու մէջ կիրառելով «դուրսբերում» եւ «վերատեղակայում» տարբեր ձեւակերպումները։

* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:

Նոյեան Տապան | Մեկնաբանութիւն

Կարդացել են 3 անգամ