Վերադարձը Հին Պաշտպաններուն. Հայաստանի Փոփոխող Գեոպոլիտիկ եւ Զինուորական Լանդշաֆտ

26-06-2026 14:00 Հայաստան Հարցազրոյցներ

Նոյան Տապան լրատվականին տուած համապարփակ հարցազրույցի ժամանակ, հաղորդավարուհի Գայանէ Արաքելեան նստած էր Լեոնիդ Ներսիսեանի հետ, որ APRI Հայաստան հետազոտական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող եւ ռազմական-քաղաքական փորձագետ է։ Քննարկումը անդրադարձաւ Հայաստանի եւ Ռուսաստանի միջեւ վատթարացող հարաբերութիւններին, տարածաշրջանային ձեւաչափերի կանգնեցմանը եւ Հայաստանի պաշտպանական ճարտարապետութեան արդիականացման լայնածավալ բարեփոխումներին։

Ավերիչի Ռետորիկան ընդդեմ Գեոգրաֆիական Իրողութեան

Խոսակցութիւնը սկսաւ Մոսկվայից վերջին յայտարարութիւնների անդրադարձով։ Ռուսական արտաքին գործերի նախարարութեան խոսնակ Մարիա Զախարովան պնդեց, որ Հայաստանի մէջ համատեղ «Արծիվ գործընկեր» ռազմական վարժանքները նախատեսուած էին ՆԱՏՕ-ի կողմից՝ հայ զինուորներին «Ռուսաստանի դէմ կռուելու» համար պատրաստելու նպատակով։

Ներսիսեանը մերժեց այդ պնդումը՝ համարելով այն մաքուր քաղաքական ճնշում եւ քարոզչութիւն։ «Մարդը կարող է պարզապես բացել քարտէս, տեսնել, թէ որտեղ են գտնվում Հայաստանը եւ Ռուսաստանը, եւ հասկանալ, որ Հայաստանը չի կարող անգամ պատերազմ վարել Ռուսաստանի դէմ», նշեց Ներսիսեանը՝ ընդգծելով, որ երկու երկրները չունեն սահման։ «Բացի այդ, դա ռեսուրսային տեսանկյունից անիմաստ է, դա պարզապես անհնար է»։

Փորձագետի համաձայն, վարժանքները ստանդարտ խաղաղապահ գործողութիւններ էին։ Սակայն, այս անգամը ընդգրկում էր ընդլայնուած ձեւաչափ, ներառելով ռազմական բաղադրիչներ Հունաստանից եւ Ֆրանսիայից։

«Հայաստանի բոլոր ամենաակտիվ Արեւմտեան գործընկերները այժմ միասին մասնակցում են այս վարժանքներին, ինչը շատ դրական է», նշեց Ներսիսեանը։

Մոսկվայի նախազգուշացումներին, որ Հայաստանը կարող է կորցնել իր քուէարկելու իրավունքները Հաւաքական Անվտանգութեան Պայմանագրի Կազմակերպութեան (ՀԱՊԿ) մէջ՝ չվճարված անդամավճարների պատճառով՝ կամ ամբողջովին արտաքսուել, Ներսիսեանը մնաց անտարբեր։ Քանի որ Երեւանը արդեն սառեցրել է իր մասնակցութիւնը եւ հրաժարվում է հանդիպումներից, որեւէ պաշտոնական պատիժ չունի գործնական ազդեցութիւն։ Պարադոքսալ կերպով, Հայաստանի արտաքսումը վնասելու է ՀԱՊԿ-ին, քան Երեւանին։

«Դա պարզապես կը նշանակէ, որ վերջնական որոշումը հեռանալու մասին կայացուած է Ռուսաստանի կողմից, այլ ոչ թե Հայաստանի», նշեց Ներսիսեանը՝ ընդգծելով, որ ներկայիս երկկողմ կապերի իջնող միտումը պայմանաւորուած է Ռուսաստանի դժգոհութեամբ՝ բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականութիւն վարող ազգերի նկատմամբ։

Տնային Պաշտպանութեան Բարձրացումը եւ Փոփոխող Պարադիգմաները

Հարցազրույցի կարեւոր մասը կենտրոնացած էր Հայաստանի ռազմական արդիականացման եւ Փարիզի Eurosatory 2024-ին մասնակցութեան շուրջ՝ աշխարհի ամենամեծ պաշտպանական ցուցահանդեսներից մէկը։ Հայաստանը ներկայացրեց զգալի պաւիլիոն, նշելով ներքին ռազմական սարքաւորումների ցուցադրելու աճող կարողութիւնը։

Միլենային գործընկերութիւն հաստատուեց, երբ մի հայ պաշտպանական ձեռնարկութիւն ստորագրեց ռազմավարական համագործակցութեան համաձայնագիր՝ մի խոշոր ֆրանսիական պաշտպանական ընկերութեան հետ։ Ներսիսեանը նշեց, որ ներքին պաշտպանական ոլորտը լուրջ աճ է ապրում։ Եթե դա պահպանուի առաջիկա մի քանի տարիներին, այն կարող է դառնալ պետական քաղաքականութեան կենսական տնտեսական եւ քաղաքական բաղադրիչ։

Չնայած հայ զենքերի արտահանման մասին կոնկրետ մանրամասները գաղտնի են, Ներսիսեանը ընդգծեց ներքին արտադրութիւնը խթանող ոլորտները՝

• UAV զարգացման եւ էլեկտրոնային պատերազմ (EW) համակարգերի։

• Բազմա-կալիբրային զինամթերք եւ մարտավարական հրետանի։

• Արդիականացված հրթիռային համակարգեր եւ ինքնաշարժ մորթորներ։

Փորձագետը նաեւ անդրադարձաւ ռազմական կրթական համակարգի մէջ խորը կառուցվածքային փոփոխութիւններին։ 2022 թվականից ի վեր, հայ սպաները դադարեցրել են ուսուցումը Ռուսաստանում, փոխարինելով այն Ֆրանսիայի, Հունաստանի եւ Միացյալ Նահանգների ակադեմիաներով։ Սա խիստ հակադրութիւն է Ադրբեջանի նկատմամբ, որի սպաների կորպուսը խորը ինտեգրված է Թուրքիայի ՆԱՏՕ-ի ստանդարտ համակարգում 1990-ականներից ի վեր։

Տարածաշրջանային Ձեւաչափեր եւ Բալանսի Դեֆիցիտ

«3+3» տարածաշրջանային ձեւաչափի մասին հարցնելու ժամանակ՝ որը ներառում է երեք Հարաւային Կովկասի պետութիւնները եւ նրանց հարեւանները (Ռուսաստան, Թուրքիա, Իրան)՝ Ներսիսեանը արտայայտեց կասկած։ Չնայած Մոսկվայի եւ Անկարայի միջեւ վերջին դիվանագիտական շփումներին, փորձագետը պնդում է, որ ձեւաչափը անկայուն մաթեմատիկական բանաձեւ է։

«3+3-ը հինգ է, ոչ թե վեց», joked Ներսիսեանը՝ նշելով, որ Վրաստանը շարունակաբար հրաժարվում է միանալ որեւէ հարթակ, որը ներառում է Ռուսաստանը։ Բացի այդ, մնացած տարածաշրջանային ուժերը հակասական տեսակետներ ունեն Հարաւային Կովկասի մասին։ Օրինակ, Իրանը ակտիվորեն աշխատել է խափանել տարածաշրջանային տրանսպորտային միջանցքների նախագծերը, որոնք առաջ մղում էին Ռուսաստանը եւ Ադրբեջանը 2021-2022 թվականներին։ Ձեւաչափի հիմնական նպատակն է, ըստ Ներսիսեանի, պարզապես ԱՄՆ-ն եւ ԵՄ-ն տարածաշրջանից բացառել՝ նպատակ, որը բոլոր մասնակիցների կողմից միատեսակ չի կիսւում կամ առաջնահերթութիւն չէ։

Վերջում, Ներսիսեանը ընդգծեց, որ իրական խաղաղութիւնը պահպանւում է ուժի բալանսի միջոցով, ոչ թե թուղթերի կտորներով։ «Ոչ մի փաստաթուղթ երբեք 100% երաշխիք չի եղել պատմութեան մէջ», եզրափակեց նա՝ urging Armenia to focus on making any future foreign aggression costly and impossible to execute. Derived from recent global conflicts, he advocated for decentralized command structures and the utilization of Armenia’s mountainous terrain to build protected underground military infrastructure.

* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:

Նոյեան Տապան | Հարցազրոյցներ

Կարդացել են 50 անգամ