Էրեբունիին մէջ յայտնաբերված է շուրջ 2600-ամեայ որմնանկարի դրվագ
24-07-2026 13:56 Հայաստան Մշակոյթ
Ֆրանս-հայկական հնագիտական արշավախումբը Էրեբունիի հնավայրում հայտնաբերած է որմնանկարի դրվագ:
Նախնական գնահատմամբ՝ որմնանկարը թվագրվում է մ.թ.ա. VII դարի երկրորդ կեսով կամ VI դարի սկզբով։
Հայ-ֆրանսիական պեղումները ղեկավարում են «Էրեբունի» պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար, հնագետ Կարեն Ազատյանը եւ Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության Իլ դը Ֆրանսի տարածաշրջանային հնագիտական ծառայության ղեկավար Ստեֆան Դեշամը։ Արշավախումբը ձևավորվել է «Էրեբունի» արգելոց-թանգարանի եւ Ֆրանսիայի մշակույթի նախարարության հնագիտական ծառայության համագործակցության շրջանակում։
Էրեբունի քաղաք-ամրոցը հիմնադրել է Ուրարտուի արքա Արգիշտի Ա-ն՝ մ.թ.ա. մոտ 782 թվականին։ Այն, Արգիշտիխինիլիի (ներկայիս Արմավիր) եւ Թեյշեբայի (Կարմիր բլուր) հետ միասին, Արարատյան դաշտավայրում ուրարտական պետության երեք գլխավոր ամրոցներից էր։ Դրանց կառուցումը նպատակ ուներ ամրապնդել Ուրարտուի իշխանությունը հյուսիսում, վերահսկել Արարատյան դաշտը եւ կենտրոնացնել տարածաշրջանի տնտեսական ռեսուրսները։
Էրեբունիի նորագույն շրջանի ուսումնասիրությունները սկսվել են 1879 թվականին, երբ Չոլմաքչի գյուղի բնակիչ Պ. Տեր-Ավետիսովը Արին բերդի ստորոտում հայտնաբերած է սեպագիր արձանագրությամբ բազալտե քար։ 1894 թվականին Մոսկվայի կայսերական հնագիտական ընկերության անդամ Ալեքսեյ Իվանովսկին ձեռք է բերել այդ քարը եւ հետախուզական ուսումնասիրություններ իրականացրել Արին բերդում՝ փաստագրելով տեսանելի կառույցները։ Երկու տարի անց՝ 1896 թվականին, ուրարտական սեպագրերի հետազոտող Միխայիլ Նիկոլսկին հրապարակած է արձանագրության տեքստը, որտեղ հիշատակվում էր Արգիշտի Մենուայորդու հիմնադրած Էրեբունի ամրոցը։
Էրեբունիի լայնածավալ հնագիտական պեղումները մեկնարկել են 1950-ականների սկզբին։ Աշխատանքները ղեկավարած է ճարտարապետ եւ հնագետ Կոստանդին Հովհաննիսյանը, իսկ գիտական խորհրդատուն եղած է ուրարտագետ Բորիս Պիոտրովսկին։ 1952 թվականից պեղումներին միացած է նաեւ Մոսկվայի Պուշկինի անվան կերպարվեստի պետական թանգարանի արշավախումբը։ Խորհրդային տարիներին տարբեր արշավախմբերի մասնակցությամբ պեղումները շարունակվել են մինչեւ 1975 թվականը։
ՀՀ-ում Ֆրանսիայի դեսպանատուն
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
